Apache là gì? Hướng dẫn từ a-z về Apache cho người mới

Trong quá trình xây dựng website hoặc tìm hiểu về hosting, bạn chắc chắn sẽ gặp thuật ngữ Apache HTTP Server. Đây là một trong những phần mềm máy chủ web phổ biến nhất thế giới, đóng vai trò quan trọng trong việc vận hành và phân phối nội dung website đến người dùng. Vậy Apache là gì, hoạt động ra sao và vì sao lại được sử dụng rộng rãi đến vậy? 

Trong bài viết này của BKNS sẽ giúp bạn tìm hiểu về Apache, từ khái niệm cơ bản, cách hoạt động đến ứng dụng thực tế, giúp người mới dễ dàng nắm bắt và áp dụng hiệu quả.

Apache là gì?

Apache (chương trình máy chủ HTTP) có tên đầy đủ là Apache HTTP Server. Đây là một server mã nguồn mở miễn phí và được sử dụng phổ biến hiện nay. Apache server được hệ thống Apache Software Foundation phát triển và điều hành. Mọi yêu cầu sẽ được gửi đến server qua phương thức HTTP. Nếu sử dụng Apache, bạn chỉ cần thao tác đơn giản là nhập URL hoặc địa chỉ IP và ấn Enter. Server sẽ tiếp nhận URL hay địa chỉ IP mà bạn đã nhập.

Cách thức hoạt động của phần mềm Apache

Để giúp bạn dễ hình dung, hãy xem Apache như một người quản lý nhà hàng mẫn cán. Khi khách hàng (Client) đưa ra yêu cầu món ăn, người quản lý (Apache) sẽ tiếp nhận, vào bếp tìm kiếm đúng nguyên liệu và mang món ăn hoàn chỉnh ra bàn.

Cụ thể, toàn bộ quá trình này diễn ra qua 4 bước cốt lõi sau đây trong tích tắc

Bước 1: Khởi tạo yêu cầu từ phía người dùng (Client)

Mọi thứ bắt đầu khi bạn mở một trình duyệt web (như Google Chrome, Safari, Firefox,…) và nhập một địa chỉ URL (ví dụ: www.tenwebsite.com) vào thanh tìm kiếm, sau đó nhấn Enter.

• Trong ngữ cảnh này, thiết bị và trình duyệt của bạn đang đóng vai trò là Client (Máy khách).
• Thao tác nhập URL chính là hành động bạn nói cho trình duyệt biết đích đến mà bạn muốn truy cập để lấy thông tin.

Bước 2: Trình duyệt gửi thông điệp (HTTP Request) đến máy chủ

Ngay khi bạn nhấn Enter, trình duyệt sẽ không tự động “đẻ” ra website. Thay vào đó, nó sẽ đóng gói yêu cầu của bạn thành một thông điệp kỹ thuật số gọi là HTTP Request (Yêu cầu HTTP).

• Thông điệp này sẽ di chuyển qua mạng Internet, tìm đường đến đúng Server (Máy chủ) vật lý – nơi đang lưu trữ toàn bộ dữ liệu của website mà bạn muốn truy cập.
• Hãy tưởng tượng đây giống như việc người phục vụ mang tờ giấy ghi order của bạn vào tận sâu trong khu vực bếp.

Bước 3: Apache tiếp nhận, phân tích và tìm kiếm dữ liệu

Đây là lúc phần mềm Apache thể hiện vai trò “nhạc trưởng” của mình. Nằm trên máy chủ Server, Apache luôn trong trạng thái túc trực 24/7 để lắng nghe các yêu cầu gửi đến.

• Tiếp nhận và kiểm tra: Khi HTTP Request cập bến, Apache sẽ “đọc” yêu cầu để xem người dùng đang muốn xem trang nào, bài viết nào hay hình ảnh gì. Nó cũng đồng thời kiểm tra các quy tắc bảo mật để đảm bảo yêu cầu này là hợp lệ và an toàn.
• Xử lý và trích xuất: Sau khi xác nhận, Apache sẽ lặn vào hệ thống thư mục của máy chủ để tìm kiếm chính xác các tệp tin cấu thành nên trang web đó. Các tệp tin này thường bao gồm mã nguồn HTML (cấu trúc trang), CSS (giao diện, màu sắc), JavaScript (hiệu ứng) và các tệp phương tiện như hình ảnh, video.

Bước 4: Trả kết quả và hiển thị website (HTTP Response)

Sau khi đã thu thập đầy đủ “nguyên liệu” ở bước 3, Apache sẽ đóng gói tất cả các tệp tin này lại thành một gói hàng mang tên HTTP Response (Phản hồi HTTP) và gửi ngược trở lại qua Internet để đến với trình duyệt của bạn.

• Trình duyệt (Client) nhận được gói dữ liệu này sẽ ngay lập tức biên dịch các dải mã code khô khan thành một giao diện website hoàn chỉnh, sống động với đầy đủ hình ảnh và văn bản.
• Kết quả là website hiển thị trọn vẹn trên màn hình của bạn.

Điểm tuyệt vời nhất của mô hình này là toàn bộ quá trình trao đổi thông tin phức tạp giữa Client, Internet, Server và phần mềm Apache thường chỉ diễn ra trong vài phần nghìn giây. Chính sự ổn định và khả năng xử lý hàng ngàn yêu cầu HTTP/giây một cách mượt mà đã giúp Apache trở thành một trong những phần mềm Web Server đáng tin cậy nhất thế giới.

Ưu và nhược điểm của Apache HTTP Server

Bất kỳ một phần mềm hệ thống nào, dù có tuổi đời lâu năm và mức độ phổ biến rộng rãi đến đâu, cũng sẽ mang trong mình những thế mạnh và điểm yếu cốt lõi. Để biết liệu Apache có thực sự là giải pháp tối ưu cho website của bạn hay không, chúng ta hãy cùng phân tích sâu hơn qua lăng kính của một nhà quản trị web.

Dưới đây là bức tranh toàn cảnh về những ưu và nhược điểm của Apache được đúc kết từ thực tế vận hành.

Ưu điểm nổi bật của Apache

Không phải ngẫu nhiên mà Apache thống trị thị trường máy chủ web trong hàng thập kỷ. Sự thành công của nó đến từ những giá trị thiết thực sau:

• Hoàn toàn miễn phí và mã nguồn mở (Open-source): Bạn không cần phải bỏ ra bất kỳ một khoản chi phí bản quyền nào để sử dụng Apache cho cả mục đích cá nhân lẫn thương mại. Hơn thế nữa, tính chất mã nguồn mở cho phép các lập trình viên tự do can thiệp, chỉnh sửa và phát triển thêm các tính năng để phù hợp tuyệt đối với nhu cầu riêng của doanh nghiệp.
• Hoạt động ổn định trên đa nền tảng: Dù máy chủ của bạn đang chạy hệ điều hành Linux (Ubuntu, CentOS,…), Windows hay MacOS, Apache đều có thể được cài đặt dễ dàng và hoạt động một cách vô cùng mượt mà. Sự vắng bóng của các giới hạn về hệ điều hành giúp người dùng có nhiều lựa chọn linh hoạt hơn khi thiết lập server.
• Linh hoạt và cực kỳ dễ cấu hình: Đây là một trong những “vũ khí tối thượng” của Apache. Thông qua hệ thống Module đa dạng, bạn có thể dễ dàng bật/tắt các tính năng bổ sung mà không cần cài lại toàn bộ phần mềm. Đặc biệt, sự hiện diện của tệp tin cấu hình .htaccess thần thánh cho phép quản trị viên thiết lập các quy tắc chuyển hướng (redirect), bảo mật thư mục, hay cấu hình đường dẫn thân thiện (permalink) ngay lập tức ở cấp độ thư mục mà không cần phải khởi động lại máy chủ chính.
• Tương thích hoàn hảo với các nền tảng CMS lớn: Nếu bạn đang có ý định xây dựng website bằng WordPress, Joomla hay Drupal, Apache chính là “người bạn đồng hành” lý tưởng nhất. Hầu hết các hệ quản trị nội dung (CMS) phổ biến hiện nay đều được thiết kế và tối ưu mặc định để chạy trơn tru trên môi trường của Apache.
• Cộng đồng hỗ trợ khổng lồ và tài liệu phong phú: Với lịch sử phát triển lâu đời, lượng người dùng thực tế của Apache là cực kỳ lớn. Điều này đồng nghĩa với việc mọi lỗi phát sinh, mọi thắc mắc về cấu hình mà bạn gặp phải gần như chắc chắn đã từng có người giải quyết. Chỉ cần một vài thao tác tìm kiếm trên Google, bạn có thể dễ dàng tìm thấy hàng ngàn bài viết hướng dẫn, forum thảo luận và tài liệu kỹ thuật chi tiết.

Hạn chế của Apache

Bên cạnh những điểm sáng, Apache vẫn tồn tại những rào cản kỹ thuật nhất định, đặc biệt là khi đặt lên bàn cân so sánh với các Web Server thế hệ mới (như Nginx hay LiteSpeed).

• Gặp rào cản về hiệu năng khi xử lý lượng truy cập (traffic) khổng lồ: Yếu điểm lớn nhất của Apache nằm ở kiến trúc xử lý luồng (thread-based). Hiểu một cách đơn giản, mỗi khi có một người dùng truy cập vào website, Apache sẽ phải tạo ra một “luồng” (thread) hoặc “tiến trình” (process) riêng biệt để phục vụ người đó. Khi website đột ngột đón nhận hàng chục ngàn lượt truy cập cùng lúc, máy chủ sẽ phải mở ra vô số luồng, dẫn đến việc tiêu tốn một lượng RAM và tài nguyên CPU khổng lồ. Nếu không đủ tài nguyên, website sẽ phản hồi chậm chạp hoặc thậm chí là “sập” (crash).
• Đòi hỏi kỹ năng tinh chỉnh cấu hình để đạt tốc độ tối đa: Mặc dù dễ cài đặt ban đầu, nhưng cấu hình mặc định (out-of-the-box) của Apache thường không mang lại hiệu năng cao nhất. Để hệ thống chạy nhanh, chịu tải tốt và bảo mật cao, người quản trị hệ thống (SysAdmin) bắt buộc phải có kiến thức chuyên môn để tinh chỉnh các thông số (như KeepAlive, MaxRequestWorkers…) và tắt đi những module không cần thiết.

Phân biệt Apache với một số server khác

Bảng so sánh tổng quan: Apache và Nginx

Dưới đây là bảng đánh giá chi tiết dựa trên các tiêu chí quan trọng nhất khi vận hành website, giúp bạn dễ dàng đưa ra quyết định:

Tiêu chí đánh giá	Apache HTTP Server	Nginx
Cơ chế hoạt động	Dựa trên luồng (Process/Thread-driven)	Dựa trên sự kiện phi đồng bộ (Event-driven)
Khả năng xử lý nội dung tĩnh (Hình ảnh, CSS, JS, HTML)	Chậm hơn và tiêu tốn nhiều tài nguyên hơn khi lượng truy cập lớn.	Vượt trội. Xử lý cực kỳ nhanh gọn và tốn rất ít RAM.
Khả năng xử lý nội dung động (Mã lệnh PHP, Python…)	Tốt và tiện lợi. Tích hợp sẵn các module xử lý nội dung động ngay bên trong máy chủ.	Phải dựa vào các tiến trình bên ngoài (như PHP-FPM) để xử lý, không tự chạy trực tiếp.
Khả năng mở rộng & Chịu tải (Scalability)	Giới hạn. Dễ gặp tình trạng “nghẽn cổ chai” khi có lượng truy cập đột biến (Spike traffic).	Xuất sắc. Dễ dàng đáp ứng lưu lượng truy cập khổng lồ mà không sợ sập (crash) server.
Sự linh hoạt trong cấu hình	Tuyệt vời. Hỗ trợ tệp .htaccess phân quyền và cấu hình linh hoạt cho từng thư mục riêng lẻ.	Không hỗ trợ .htaccess. Mọi thiết lập phải được cấu hình tập trung ở cấp độ máy chủ (server-wide).

Tìm hiểu thêm về NGINX tại đây: NGINX là gì? Phân biệt NGINX và APACHE server

So sánh Apache với Tomcat

 

 

Apache	Tomcat
– Máy chủ web HTTP – Viết bằng C để mở rộng chức năng – Không dùng Java Lib – Phục vụ nội dung tĩnh là chủ yếu – Có thể cấu hình và mạnh hơn Tomcat – Không thể hiểu và biên dịch Servlet/jsp – Điều tác hiệu quả Requests/Responses	– Máy chủ ứng dụng chạy mã Java – Viết bằng Java – Dùng Java Lib để cung cấp thư viện Java cần thiết cho Web Application – Sử dụng để phục vụ nội dung động (Java, tệp JSP, Servlets) – Có thể cấu hình nhưng yếu hơn Apache – Có khả năng hiểu và biên dịch Servlet/jsp – Điều tác Requests/Responses kém hiệu quả hơn Apache

Hướng dẫn cài đặt Apache

Cài đặt Apache trên Windows 

Bước 1: Download Apache

• Vào Apache Lounge
• Cài đặt Apache phiên bản 32 bytes hoặc 64 bytes

Bước 2: Cài đặt chi tiết App Apache

• Giải nén thư mục Apache24
• Gắn thư mục đã giải nén vào ổ C
• Đổi tên thành Apache24 theo đúng mặc định
• Click vào thư mục C:\Apache24\bin
• Chạy file http.exe
• Truy cập đường dẫn http://localhost => Xuất hiện “It works” có nghĩa là đã cài đặt thành công

Bước 3: Cài Service cho Apache

• Mở Command hoặc Run as Administrator
• Sử dụng lệnh: “cd C:\Apache24\bin” và “httpd -k install”
• Xuất hiện thông báo “Installing the ‘Apache 2.4’ service”
• The ‘Apache2.4 service is successfully installed”
• Testing http.conf…
• Errors reported here must be corrected before the service can be started
• Cài đặt service theo ý muốn bằng lệnh “http-k install-n “ten-service”
• Start/Restart/Stop Apache bằng Start/Restart/Stop Service: Control Panel => Administrative => Services. Bạn cũng có thể dùng lệnh để Start/Restart/Stop Apache bằng cách Click Command Prompt/Run as Administrator => sử dụng lệnh “#Start Apache net start Apache2.4” và “Stop Apache net stop Apache2.4”
• Nếu muốn khởi động thủ công Apache => nhấn đúp Service => thay đổi Startup type thành Mannual
• Gỡ Service bằng lệnh “sc delete Apache 2.4”

Cách cài đặt Apache trên Ubuntu

 Cài đặt Apache

Bước 1: Tìm kiếm và cài đặt

• Cách 1: Dùng Ubuntu Software Center và Synaptic Package Manager để tìm kiếm, cài đặt gói Module Apache2
• Cách 2: Dùng Terminal và gõ lệnh “Sudo apt-get install apache2”

Bước 2: Khởi động trình duyệt

• Gõ địa chỉ http://localhost => hiển thị “It works” tức là đã cài đặt thành công

Thiết lập, tùy chỉnh

=> Sử dụng một số lệnh bên dưới để thiết lập hay ngừng hoạt động của Apache:

• “Sudo /etc/init.d/apache2 start #start apache”
• “Sudo / etc/init.d/apache2 stop #stop apache”
• “Sudo / etc/init.d/apache2 restart #restart apache”

=> Để Apache không hoạt động cùng hệ thống gõ lệnh: “Sudo update-rc.d – f apache2 remove”

=> Để Apache hoạt động cùng hệ thống gõ lệnh: “Sudo update-rc.d apache2 defaults”

Thay đổi thư mục

Để thay đổi các thư mục file khi truy cập bằng Localhost thực hiện các bước sau:

• Tạo trang HTTP
• Đặt tên cho trang HTTP là “Index.html”
• Mở Terminal, gõ lệnh “gksu gedit /etc/apache2/sites-enabled/000– default”
• Đổi “DocumentRoot /var/www“thành “DocumentRoot /home/user/public_html”
• Đổi “<Directory /var/www/>” thành “<Directory /home/user/public_html/>”
• Lưu thay đổi và khởi động lại Apache bằng lệnh “sudo /etc/init.d/apache2 restart”
• Mở lại đường dẫn http://localhost trên trình duyệt, file html sẽ xuất hiện trong thư mục public_html

Như vậy, Apache là lựa chọn để website vận hành ổn định và linh hoạt. Đây là một server mã nguồn mở miễn phí và được sử dụng phổ biến hiện nay. Apache mang trong mình hàng loạt ưu điểm như cấu hình đơn giản, thân thiện với người dùng, ổn định, đáng tin cậy, nhanh nhạy, hiệu quả,…

Trên đây, BKNS đã giúp bạn hiểu rõ hơn về “ Apache là gì, ưu nhược điểm và sự khác nhau giữa Apache với các loại server khác. Nếu còn thắc mắc liên quan đến Apache, bạn đừng ngại để lại bình luận bên dưới để đội ngũ tư vấn viên của BKNS kịp thời giải đáp. Bạn cũng có thể gửi email đến info@bkns.vn. Đừng quên truy cập website bkns.vn thường xuyên để cập nhật thêm nhiều bài viết hữu ích liên quan đến thiết kế, quảng cáo, lưu trữ website hay giải pháp mạng nhé!