Thanh toán điện tử là gì? Phân loại hình thức thanh toán điện tử

“Thanh toán điện tử” đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta. Thanh toán điện tử đơn giản là việc thực hiện các giao dịch tài chính mà không cần sử dụng tiền mặt hoặc các phương tiện thanh toán truyền thống. Thay vì phải đến một cửa hàng hoặc dùng tiền mặt để mua sắm hay thanh toán dịch vụ, chúng ta có thể sử dụng các công cụ và nền tảng trực tuyến để thực hiện các giao dịch này một cách nhanh chóng và thuận tiện. Hãy cùng BKNS tìm hiểu về Thanh toán điện tử là gì? Phân loại hình thức thanh toán điện tử trong bài viết dưới đây nhé:

Thanh toán điện tử là gì?

Thanh toán điện tử hay thanh toán trực tuyến là một mô hình giao dịch không sử dụng tiền mặt đã phổ biến trên thế giới trong những năm gần đây. Nói một cách dễ hiểu, thanh toán điện tử là việc giao dịch trên môi trường internet, thông qua đó người sử dụng có thể thực hiện các hoạt động thanh toán, chuyển, nạp hay rút tiền,… 

Thông thường, thanh toán điện tử được thực hiện qua các cổng thanh toán trực tuyến (giữ vai trò trung gian thực hiện các giao dịch lưu chuyển tiền tệ trực tuyến, có sự liên kết với các ngân hàng thương mại) hoặc các tài khoản ngân hàng trực tuyến của người dùng.

Quy trình hoạt động của thanh toán điện tử

Các bên tham gia

Một giao dịch điện tử tiêu chuẩn thường bao gồm 4 “nhân vật” chính:

1. Khách hàng (Cardholder/User): Người sở hữu thẻ hoặc ví điện tử.
2. Cổng thanh toán (Payment Gateway): “Người vận chuyển” trung gian (như VNPay, Paypal) giúp truyền dữ liệu an toàn.
3. Ngân hàng xử lý (Acquiring Bank/Issuing Bank): Ngân hàng của người mua và người bán.
4. Người bán (Merchant): Cửa hàng hoặc doanh nghiệp tiếp nhận tiền.

Mô tả quy trình xử lý

Bước 1: Khởi tạo giao dịch

Mọi thứ bắt đầu khi khách hàng thực hiện hành động thanh toán.

• Tại cửa hàng: Bạn quẹt thẻ qua máy POS hoặc quét mã QR.
• Trực tuyến: Bạn nhập thông tin thẻ, chọn ví điện tử trên trang Checkout và nhấn nút “Thanh toán”. Lúc này, yêu cầu giao dịch được gửi từ phía Người bán (Merchant) đến Cổng thanh toán (Payment Gateway).

Bước 2: Mã hóa & Truyền tin (Encryption)

Đây là bước quan trọng nhất để bảo vệ tài sản của bạn. Ngay khi dữ liệu rời khỏi thiết bị của bạn, Cổng thanh toán sẽ thực hiện công nghệ Mã hóa (Encryption) hoặc Tokenization (mã hóa số thẻ thành một dãy ký tự ngẫu nhiên).

• Mục đích: Đảm bảo rằng ngay cả khi hacker chặn được đường truyền, chúng cũng không thể đọc được thông tin thẻ tín dụng hay tài khoản ngân hàng của bạn.
• Dữ liệu đã mã hóa này được chuyển đến Ngân hàng thanh toán và sau đó là mạng lưới thẻ (Visa/Mastercard/Napas) để tìm đường đến Ngân hàng phát hành thẻ của bạn.

Bước 3: Xác thực và Phê duyệt (Authentication)

Dữ liệu đến được Ngân hàng phát hành (ngân hàng của bạn). Tại đây, hệ thống sẽ thực hiện một loạt các kiểm tra chỉ trong vài mili-giây:

1. Kiểm tra tính hợp lệ: Thẻ có bị khóa không? Có phải thẻ giả mạo không?
2. Kiểm tra số dư: Tài khoản của bạn có đủ tiền để chi trả không?
3. Xác thực chủ thẻ: Để chắc chắn chính bạn là người đang tiêu tiền (chứ không phải ai đó trộm thẻ), ngân hàng yêu cầu bước xác thực cuối cùng. Đó là lúc bạn nhập mã OTP gửi về điện thoại hoặc sử dụng Sinh trắc học (Vân tay/FaceID).

Đây được coi là “chữ ký điện tử” của bạn để lệnh chuyển tiền được thông qua. Nếu mọi thứ hợp lệ, ngân hàng sẽ gửi tín hiệu “Approved” (Chấp thuận).

Bước 4: Hoàn tất và Thanh toán (Settlement)

Tín hiệu chấp thuận sẽ đi ngược lại quy trình: Từ Ngân hàng phát hành -> Cổng thanh toán -> Người bán.

• Màn hình của bạn hiển thị: “Giao dịch thành công”.
• Đồng thời, tiền sẽ được trừ (ghi nợ) từ tài khoản của bạn và được chuyển (ghi có) vào tài khoản của người bán (tùy vào quy định, người bán có thể nhận tiền ngay lập tức hoặc sau một khoảng thời gian đối soát).
• Cả hai bên đều nhận được thông báo biến động số dư hoặc email xác nhận đơn hàng ngay lập tức.

Lợi ích mà thanh toán điện tử là gì

Thanh toán điện tử là một khâu quan trọng, gắn liền trong lĩnh vực thương mại điện tử. Khi đi đúng hướng, đúng quỹ đạo thì sẽ không còn chuyện phải sử dụng tiền mặt để thanh toán khi nhận hàng như hiện nay nữa. Vậy thanh toán điện tử mang lại những lợi ích ưu việt nào?

Nhanh chóng, tiện dụng

Người tiêu dùng Việt hiện có xu hướng thanh toán điện tử cho hoạt động mua sắm tại siêu thị, cửa hàng tiện lợi, giao dịch các món hàng xa xỉ, có giá trị cao hay các dịch vụ giải trí, du lịch, trả tiền hóa đơn (điện, nước, viễn thông…). Việc thanh toán chủ yếu được thực hiện qua các thiết bị di động có kết nối mạng.

Đáp ứng xu hướng kinh doanh online ngày càng bùng nổ, thanh toán điện tử được chú trọng đầu tư. Người mua hàng có thể thực hiện chuyển tiền nhanh chóng ở bất cứ đâu thông qua điện thoại mà không cần phải tới ngân hàng nữa.

Dễ dàng theo dõi và kiểm soát

Tất cả các khoản tiền đều lưu lại trong lịch sử giao dịch và cho phép bạn tra cứu một cách dễ dàng chỉ với vài thao tác đơn giản. Bạn có thể quản lý tài chính và có những cân đối chi tiêu hợp lý.

Chuyên nghiệp hóa kinh doanh trực tuyến

Hầu hết người tiêu dùng, nhất là các bạn trẻ đều đang sử dụng thanh toán điện tử như internet banking, ví điện tử, mã QR… bởi tính tiện dụng. Do vậy, doanh nghiệp hay hộ kinh doanh không có hệ thống thanh toán trực tuyến cũng sẽ gặp nhiều bất lợi.

Về lâu về dài, khi đã tạo được niềm tin của người tiêu dùng về chất lượng hàng hóa, việc thanh toán tiền mặt khi mua hàng trực tuyến sẽ không còn nữa. Các sàn thương mại điện tử ngày nay cũng đã đa dạng hóa hình thức thanh toán, giúp người dùng có nhiều sự lựa chọn hơn.

Hạn chế rủi ro khi dùng tiền mặt

Các rủi ro về thất thoát, thiếu tiền, quên ví rất dễ xảy ra nếu giao dịch bằng tiền mặt, đặc biệt với những sản phẩm/dịch vụ có giá trị lớn. Còn với thanh toán điện tử, mọi giao dịch đều nhanh chóng, chính xác tới từng con số, minh bạch, rõ ràng và bảo mật.

Những hình thức thanh toán điện tử phổ biến nhất hiện nay

Thanh toán bằng thẻ

Đây là hình thức thanh toán đặc trưng nhất, chiếm tới 90% trong tổng số các giao dịch thương mại điện tử. Thẻ thanh toán (thẻ chi trả) là một loại thẻ có khả năng thanh toán tiền mua hàng hóa, dịch vụ tại một vài địa điểm, kể cả website mua hàng trực tuyến nếu chấp nhận tiêu dùng bằng thẻ đó. Hoặc có thể dùng để rút tiền mặt trực tiếp từ các ngân hàng hay các máy rút tiền tự động. Hiện nay, các loại thẻ thanh toán được chia làm 2 loại, có thể được phát hành bởi các ngân hàng, các tổ chức tài chính. Ví dụ như:

Thanh toán bằng thẻ tín dụng hoặc ghi nợ quốc tế: Nếu khách hàng sở hữu các loại thẻ như Visa, Mastercard, American Express, JCB đều có thể thanh toán tại hơn 60 website đã kết nối với cổng thanh toán OnePay.

Thanh toán bằng thẻ ghi nợ nội địa: Loại hình này chưa thực sự phổ biến ở Việt Nam nhưng khá phát triển ở nước ngoài. Với cách thanh toán này các chủ thẻ tại Connect24 của ngân hàng Vietcombank hay chủ thẻ đa năng của ngân hàng Đông Á đã có thể thực hiện thanh toán điện tử tại các website đã kết nối với 2 ngân hàng này cũng như cổng thanh toán OnePay.

Thanh toán qua cổng 

Cổng thanh toán về bản chất là dịch vụ cho phép khách hàng giao dịch tại các website thương mại điện tử. Cổng thanh toán cung cấp hệ thống kết nối an toàn giữa tài khoản của khách hàng với tài khoản của website bán hàng. Giúp người tiêu dùng và doanh nghiệp thanh toán, nhận tiền trên internet đơn giản, nhanh chóng và an toàn. Hiện cũng có một số ngân hàng triển khai cổng thanh toán.

Thanh toán bằng ví điện tử

Ví điện tử là một tài khoản online có thể dùng nhận, chuyển tiền, mua thẻ điện thoại, vé xem phim, thanh toán trực tuyến các loại phí trên internet như tiền điện nước, cước viễn thông. Bạn cũng có thể mua hàng online từ các trang thương mại điện tử. Người dùng phải sở hữu thiết bị di động thông minh tích hợp ví điện tử liên kết với ngân hàng thì mới có thể thanh toán trực tuyến bằng hình thức này. 

Hiện nay, tại Việt Nam có khoảng 20 ví điện tử được cấp phép và theo Ngân hàng nhà nước. 

Thanh toán bằng thiết bị điện thoại thông minh

Qua Mobile Banking

Hình thức này đang dần trở nên phổ biến bởi hầu hết ai cũng đều sử hữu một chiếc điện thoại thông minh. Chính vì vậy, khi đi mua sắm, khách hàng không cần phải mang theo tiền mặt, thay vào đó là thanh toán qua điện thoại với dịch vụ Mobile Banking. Hệ thống thanh toán qua điện thoại được xây dựng trên mô hình liên kết giữa ngân hàng, các nhà cung cấp viễn thông, và người dùng.

Qua QR Code

Tiến bộ công nghệ cũng là lý do khiến thanh toán bằng QR Code ngày càng được ưa chuộng. Phương thức này khá đơn giản, gọn nhẹ, dễ sử dụng và thân thiện cho người tiêu dùng. Tính năng QR Code hiện đang được tích hợp sẵn trên ứng dụng di động của các ngân hàng, các sản phẩm và dịch vụ của Google như Google Chart hay Google Map, trên bảng hiệu, xe buýt, danh thiếp, tạp chí, website, hàng hóa tại siêu thị, cửa hàng tiện lợi,… Thậm chí là trên một số siêu ứng dụng như VinID của Tập đoàn Vingroup.

Người dùng sử dụng camera điện thoại quét mã QR để thực hiện nhanh các giao dịch. Chỉ với một lần quét, sau vài giây, bạn đã thanh toán thành công mà không cần sử dụng tiền mặt, thẻ, không lo lộ thông tin cá nhân tại các điểm thanh toán.

So sánh thanh toán điện tử và tiền mặt

Để bạn có cái nhìn trực quan nhất, hãy xem bảng so sánh dưới đây:

Tiêu chí	Thanh toán tiền mặt	Thanh toán điện tử
Tốc độ	Chậm (Mất thời gian đếm, kiểm tra, thối tiền)	Nhanh (Thường chỉ vài giây)
Phạm vi	Giới hạn trực tiếp (Face-to-face)	Toàn cầu (Mọi lúc, mọi nơi có Internet)
An toàn	Rủi ro mất cắp, rơi rớt cao, tiền giả	Bảo mật cao, có thể truy vết và khóa lại
Lưu trữ	Khó theo dõi lịch sử chi tiêu	Tự động lưu lịch sử chi tiết
Khuyến mãi	Ít hoặc không có	Thường xuyên có Voucher, hoàn tiền

Trên đây là những thông tin về thanh toán điện tử là gì? Chi tiết về các hình thức thanh toán điện tử hiện nay. Hình thức thanh toán điện tử không chỉ đơn thuần là một xu hướng, mà còn là một bước tiến vượt bậc trong việc thay đổi cách thức chúng ta quản lý và sử dụng tiền bạc. Nó đem lại nhiều lợi ích, từ sự tiện lợi trong việc thực hiện giao dịch, tiết kiệm. Hy vọng thông tin BKNS cung cấp trên sẽ đem đến cho bạn những thông tin hữu ích nhất.

BKNS còn cung cấp các dịch vụ giải pháp mạng như: tên miền, máy chủ, VPS, SSL và thiết kế website. Xin vui lòng liên hệ qua số điện thoại 1900.63.68.09 hoặc “kinhdoanh@bkns.vn” để được tư vấn. Thường xuyên truy cập website bkns.vn để cập nhật thêm nhiều bài viết hữu ích về dịch vụ công nghệ thông tin và giải pháp mạng nhé!