MS-DOS là gì? Hệ điều hành đặt nền móng cho PC hiện đại

MS-DOS (Microsoft Disk Operating System) là một trong những hệ điều hành có ảnh hưởng nhất trong lịch sử máy tính cá nhân. Trước khi các giao diện đồ họa hiện đại như Windows hay macOS ra đời, MS-DOS đóng vai trò là nền tảng cốt lõi cho phép các máy tính cá nhân đời đầu hoạt động, quản lý tập tin và chạy phần mềm thông qua các lệnh dựa trên văn bản. 

Hiểu được MS-DOS là gì giúp giải thích sự phát triển của máy tính cá nhân từ những máy tính dòng lệnh đơn giản thành các hệ thống mạnh mẽ, thân thiện với người dùng như ngày nay. Trong bài viết này, chúng ta sẽ tìm hiểu MS-DOS là gì, cách thức hoạt động của nó và tại sao nó được coi là hệ điều hành đặt nền móng cho máy tính cá nhân hiện đại.

MS-DOS là gì?

MS-DOS (viết tắt của Microsoft Disk Operating System ) là một hệ điều hành dòng lệnh được Microsoft phát triển vào đầu những năm 1980. Nó được thiết kế để chạy trên các máy tính cá nhân tương thích với IBM và trở thành nền tảng của máy tính cá nhân thời kỳ đầu trước khi các hệ điều hành đồ họa chiếm lĩnh.

Đặc điểm của MS DOS

MS-DOS là hệ điều hành đơn nhiệm. Tại mỗi thời điểm chỉ thực hiện một thao tác duy nhất. Nói một cách khác, hệ điều hành đĩa từ Microsoft này chỉ cho phép chạy một ứng dụng duy nhất tại mỗi thời điểm. Điều này khác hẳn với Windows, vốn là một hệ điều hành đa nhiệm (multi-tasking) – người dùng có thể thi hành nhiều ứng dụng cùng một lúc

Quá trình định dạng đĩa từ trong hệ điều hành MS-DOS sẽ chia không gian đĩa đó ra làm 2 phần cơ bản là: Vùng hệ thống (System Area) và vùng dữ liệu (Data Area). 

• Vùng dữ liệu: gồm các block (cluster) có kích thước bằng nhau và được đánh địa chỉ (12 hay 16 bit) để phân biệt. Đây chính là các cluster trên đĩa.
• Vùng hệ thống: Bao gồm các thành phần như Boot Sector; bảng FAT1; bảng FAT2; Root Directory(RD), chứa các chương trình, các thông tin liên quan đến file, directory để giúp hệ điều hành quản lý các file và directory sau này.

Lợi ích của MS-DOS: Tại sao hệ điều hành “cổ” vẫn có giá trị?

Trong kỷ nguyên của giao diện đồ họa 4K và công nghệ đám mây, việc nhắc đến lợi ích của một màn hình đen trắng đầy dòng lệnh nghe có vẻ nghịch lý. Tuy nhiên, MS-DOS sở hữu những đặc tính kỹ thuật cốt lõi mà ngay cả các hệ điều hành hiện đại như Windows 11 hay macOS cũng khó có thể thay thế hoàn toàn trong một số tác vụ đặc thù.

Dưới đây là phân tích chi tiết về những lợi ích giúp MS-DOS giữ vững vị thế “huyền thoại”:

Hiệu suất tối đa trên phần cứng tối thiểu

Đây là lợi thế cạnh tranh tuyệt đối của MS-DOS. Nếu Windows ngày nay yêu cầu hàng Gigabyte (GB) RAM để khởi động, thì MS-DOS hoạt động mượt mà chỉ với vài trăm Kilobyte (KB).

• Khởi động tức thì: Không có các dịch vụ chạy ngầm (background services), không có hiệu ứng đồ họa nặng nề, MS-DOS sẵn sàng làm việc ngay khi bạn bật máy.
• Giải pháp cho hệ thống nhúng: Nhờ sự gọn nhẹ, MS-DOS vẫn được tin dùng trong các hệ thống nhúng, máy công nghiệp cũ hoặc các thiết bị đo đạc y tế cần độ bền cao mà không yêu cầu nâng cấp phần cứng tốn kém.

Quyền kiểm soát phần cứng trực tiếp (Direct Hardware Access)

Các hệ điều hành hiện đại sử dụng trình điều khiển (Drivers) và các lớp bảo mật để ngăn người dùng can thiệp sâu vào phần cứng nhằm tránh lỗi màn hình xanh (BSOD). Ngược lại, MS-DOS cho phép “thả cửa”:

• Giao tiếp thời gian thực: Lập trình viên có thể viết mã lệnh truy cập trực tiếp vào bộ nhớ, cổng I/O hoặc ngắt (interrupts) của CPU.
• Độ trễ bằng không: Việc không qua các lớp trung gian giúp MS-DOS xử lý các tín hiệu điều khiển máy móc (như máy cắt CNC đời cũ) với độ chính xác cực cao và độ trễ gần như không tồn tại.

Môi trường lý tưởng để cứu hộ và bảo trì hệ thống

Bạn có bao giờ thắc mắc tại sao các kỹ thuật viên máy tính thường dùng USB Boot có môi trường DOS để sửa máy?

• Cập nhật BIOS/Firmware: Môi trường DOS là nơi an toàn nhất để nạp lại BIOS cho bo mạch chủ (Mainboard) vì nó đảm bảo không có phần mềm diệt virus hay ứng dụng thứ ba nào can thiệp làm hỏng quá trình ghi dữ liệu.
• Sửa lỗi ổ cứng: Các công cụ định dạng cấp thấp (Low-level format) hay phân vùng ổ đĩa hoạt động hiệu quả và ít rủi ro hơn trong môi trường đơn nhiệm của DOS.

Nền tảng rèn luyện tư duy máy tính

Đối với giáo dục, MS-DOS không phải là quá khứ, nó là bài học vỡ lòng tốt nhất:

• Hiểu bản chất hệ điều hành: Sử dụng MS-DOS buộc người dùng phải hiểu về cấu trúc cây thư mục, đường dẫn (path) và cách máy tính thực thi lệnh—những thứ thường bị giao diện đồ họa che giấu.
• Bước đệm cho Linux và Server: Làm quen với giao diện dòng lệnh (CLI) của MS-DOS giúp người học dễ dàng tiếp cận với Terminal của Linux hoặc quản trị Server sau này.

Tính tập trung cao độ (Single-tasking)

Ngày nay chúng ta đề cao đa nhiệm (Multitasking), nhưng sự đơn nhiệm (Single-tasking) của MS-DOS lại là một ưu điểm trong các tình huống cụ thể:

• Tối ưu tài nguyên: Khi một ứng dụng chạy trên MS-DOS, nó chiếm trọn 100% sức mạnh của CPU và RAM.
• Giảm thiểu lỗi xung đột: Người dùng sẽ không bao giờ gặp tình trạng máy bị treo do xung đột giữa hai phần mềm đang chạy cùng lúc, vì tại một thời điểm, chỉ có một “người cai trị” duy nhất.

Các lệnh trong MS DOS

• Xcopy: sao chép được 1 hay nhiều tệp hay cây từ vị trí này sang vị trí khác
• Vsafe: dùng để khởi động VSafe, hệ thống bảo vệ khỏi virus an toàn 
• Vol: Lệnh vol cho thấy volume label và số seri của một đĩa đã xác định, giả sử rằng thông tin này tồn tại.
• Verify: Lệnh verify được sử dụng để kích hoạt hoặc vô hiệu hóa khả năng của Command Prompt hoặc MS-DOS, để xác minh các tệp được ghi chính xác vào đĩa.
• Ver: Lệnh ver được sử dụng để hiển thị số phiên bản MS-DOS hiện hành.
• Unformat: Lệnh unformat được sử dụng để hoàn tác việc định dạng trên một ổ đĩa được thực hiện bằng lệnh format MS-DOS.
• Undelete: Lệnh undelete được sử dụng để hoàn tác việc xóa được thực hiện bằng lệnh delete MS-DOS.
• Type: Lệnh type được sử dụng để hiển thị thông tin chứa trong một tập tin văn bản.
• Tree: Lệnh tree được sử dụng để hiển thị đồ họa cấu trúc thư mục của một ổ đĩa hoặc đường dẫn được chỉ định
• Time: Lệnh time được sử dụng để hiển thị hoặc thay đổi thời gian hiện tại.
• Sys: Lệnh sys được sử dụng để sao chép các tập tin hệ thống MS-DOS và thông dịch lệnh vào một ổ đĩa. Lệnh sys được sử dụng thường xuyên nhất để tạo một đĩa hoặc ổ cứng khởi động đơn giản.
• Subst: Lệnh subst được sử dụng để liên kết đường dẫn nội bộ với một ký tự ổ đĩa. Lệnh subst giống như lệnh net use trong Windows ngoại trừ một đường dẫn nội bộ được sử dụng thay vì một đường dẫn mạng chia sẻ. Lệnh subst thay lệnh assign trong phiên bản MS-DOS 6.0.
• Sort: Lệnh sort được sử dụng để đọc dữ liệu từ một đầu vào được chỉ định, sắp xếp dữ liệu, và trả lại kết quả của loại dữ liệu đó tới màn hình Command Prompt, tệp tin, hoặc thiết bị đầu ra khác.
• Smartdrv: Lệnh smartdrv cài đặt và cấu hình SMARTDrive, một tiện ích lưu trữ ổ đĩa cho MS-DOS.
• Shift: Lệnh shift được sử dụng để thay đổi vị trí các tham số có thể thay thế trong một tệp batch hoặc script.
• Share: Lệnh share được sử dụng để cài đặt chức năng khóa tập tin và chia sẻ tập tin trong MS-DOS.
• Setver: Lệnh setver được sử dụng để đặt số phiên bản MS-DOS mà MS-DOS báo cáo cho một chương trình.
• Set: Lệnh set được sử dụng để hiển thị, bật, hoặc vô hiệu các biến môi trường trong MS-DOS hoặc từ Command Prompt.
• Scandisk: Lệnh scandisk được sử dụng để khởi động Microsoft ScanDisk, một chương trình sửa chữa ổ đĩa

Bài viết trên BKNS đã cung cấp cho bạn hiểu rõ hơn về hệ điều hành MS DOS là gì, đặc điểm, lợi ích  và các lệnh của nó. Nếu bạn còn bất cứ thắc mắc nào về bài viết thì hãy để lại bình luận ở dưới, chúng tôi sẽ sẵn sàng giải đáp thắc mắc. Ngoài ra, đừng quên truy cập website bkns.vn để được biết thêm nhiều thông tin khác nữa nhé.